Jak grać w szachy: zasady dla początkujących
Zaktualizowano
Szachy to gra dla dwóch osób na planszy 8×8. Każdy gracz zaczyna z 16 bierkami: królem, hetmanem, dwiema wieżami, dwoma gońcami, dwoma skoczkami i ośmioma pionami. Białe ruszają pierwsze, gracze wykonują ruchy na zmianę, a każdy rodzaj bierki porusza się inaczej. Wygrywasz przez mata: atakujesz króla przeciwnika tak, że nie może uciec.
Jak ustawić szachownicę
- Obróć planszę tak, aby każdy gracz miał jasne pole w prawym dolnym rogu. Pomaga w tym zasada „białe po prawej”.
- Ustaw wieże w rogach, skoczki obok nich, a gońce obok skoczków.
- Ustaw hetmana na pozostałym polu w jego kolorze: białego na jasnym, a czarnego na ciemnym.
- Król zajmuje ostatnie wolne pole obok hetmana.
- Wypełnij rząd przed nimi ośmioma pionami.
Po prawidłowym ustawieniu planszy oba hetmany stoją naprzeciwko siebie, podobnie jak królowie.
Jak poruszają się bierki
Poziome linie planszy to rzędy, a pionowe to kolumny. Aby zbić bierkę, przesuń własną na pole zajmowane przez bierkę przeciwnika. Zbita bierka opuszcza planszę.
| Bierka | Jak się porusza | Warto wiedzieć |
|---|---|---|
| Król | O jedno pole w dowolnym kierunku | Nie może wejść na pole atakowane przez bierkę przeciwnika |
| Hetman | O dowolną liczbę pól w rzędzie, kolumnie lub po przekątnej | Najsilniejsza bierka na planszy |
| Wieża | O dowolną liczbę pól w rzędzie lub kolumnie | Wykonuje roszadę razem z królem |
| Goniec | O dowolną liczbę pól po przekątnej | Przez całą grę pozostaje na polach jednego koloru |
| Skoczek | O dwa pola w jednym kierunku, a potem o jedno w bok, na kształt litery L | Jedyna bierka, która przeskakuje nad innymi |
| Pion | O jedno pole prosto do przodu lub o dwa z pola startowego, jeśli oba są wolne | Bije o jedno pole po skosie do przodu i nigdy nie cofa się |
Hetmany, wieże i gońce nie mogą przechodzić przez inne bierki. Piony jako jedyne biją inaczej, niż się poruszają.
Szach, mat i pat
Twój król jest szachowany, gdy atakuje go bierka przeciwnika. Musisz od razu zareagować: przesunąć króla, zasłonić atak albo zbić atakującą bierkę. Nie wolno wykonać ruchu, po którym twój król nadal jest szachowany.
Mat to szach, przed którym nie ma obrony. Gra kończy się, a wygrywa gracz, który dał mata.
Pat to inna sytuacja: gracz, którego jest kolej, nie jest szachowany, ale nie może wykonać żadnego dozwolonego ruchu. Pat oznacza remis, nie wygraną.
Gra może też zakończyć się remisem, gdy obaj gracze się na to zgodzą, ta sama pozycja pojawi się trzy razy albo każdy z graczy wykona 50 ruchów bez bicia i ruchu pionem. Według Przepisów Gry w Szachy FIDE w dwóch ostatnich przypadkach gracz może zgłosić remis.
Trzy ruchy specjalne
Roszada
Roszada pozwala przesunąć króla i wieżę w jednej turze. Król przesuwa się o dwa pola w stronę wieży, a wieża przeskakuje na pole, które król właśnie przekroczył. Możesz zrobić roszadę tylko wtedy, gdy spełnione są wszystkie warunki:
- Ani król, ani ta wieża nie wykonały wcześniej ruchu w tej partii.
- Między nimi nie stoi żadna bierka.
- Twój król nie jest szachowany.
- Król nie przechodzi przez pole atakowane przez bierkę przeciwnika ani na nim nie kończy ruchu.
Bicie w przelocie
Jeśli pion ruszy się o dwa pola z pozycji startowej i stanie tuż obok piona przeciwnika, ten może go zbić tak, jakby przesunął się tylko o jedno pole. Załóżmy, że twój pion stoi na e5, a przeciwnik przesuwa pion z d7 na d5. Możesz go zbić, przesuwając swój pion na d6. Musisz zrobić to w następnym ruchu, inaczej stracisz tę możliwość.
Promocja
Gdy pion dotrze do ostatniego rzędu, w tym samym ruchu musi zostać zamieniony na hetmana, wieżę, gońca lub skoczka w swoim kolorze. Zwykle wybiera się hetmana, dlatego gracz może mieć jednocześnie co najmniej dwa hetmany.
Pierwsze nawyki początkujących
- Po każdym ruchu przeciwnika zastanów się, co ci grozi.
- Szybko wyprowadź skoczki i gońce. Wprowadzenie bierek do gry to jeden z głównych celów otwarcia.
- Walcz o centrum pionami i figurami. Bierka stojąca w centrum może szybko dotrzeć do pozostałych części planszy.
- Na początku nie wyprowadzaj hetmana zbyt daleko. Słabsze figury mogą go przeganiać i zyskiwać tempo.
- Zrób wcześnie roszadę, aby odsunąć króla od środka planszy.
- Przed biciem policz wartość bierek według typowej przybliżonej skali: pion 1, skoczek 3, goniec 3, wieża 5, hetman 9.
Nawyki od 2 do 5 odpowiadają typowym celom otwarcia: rozwijaj figury, kontroluj centrum i chroń króla. Nie zapewnią wygranej w każdej partii, ale pomogą ci uniknąć szybkich porażek.
Ćwicz szachy w przeglądarce
Ultimate Chess oznacza na zielono pola, na które może przejść bierka, a na czerwono pola, na których może coś zbić. Możesz zagrać ze znajomym na tym samym urządzeniu albo z komputerem na łatwym, średnim lub trudnym poziomie. Gra obsługuje szach, mat, roszadę i promocję pionów.
AIchessgame podświetla dozwolone ruchy, pozwala grać białymi lub czarnymi i ma przycisk Take back, który cofa ostatni ruch. Pasek oceny pokazuje, kto wygrywa. Master Chess pozwala zagrać z komputerem na jednym z trzech poziomów trudności albo ze znajomym na tym samym urządzeniu.
Jeśli wolisz ćwiczyć z konkretnym celem, Chess Mania oferuje wieżę z 400 poziomami. Każdy z nich ukończysz, matując przeciwnika zgodnie ze standardowymi zasadami.
Więcej planszowych gier dla dwóch osób znajdziesz w kategorii dla 2 graczy i kolekcji gier strategicznych. W warcaby gra się na tej samej planszy 8×8, co wyjaśnia poradnik gry w warcaby, a strategia gry w kółko i krzyżyk pokazuje widelce i bloki na planszy z dziewięcioma polami.
Częste pytania o szachy
Czy można zrobić roszadę podczas szacha?
Nie. Nie możesz zrobić roszady, gdy twój król jest szachowany. Możesz wykonać ją później, po ustaniu szacha, o ile król i ta wieża nie wykonały wcześniej żadnego ruchu.
Czy pion może poruszać się do tyłu?
Nie. Piony poruszają się tylko do przodu, a biją o jedno pole po skosie do przodu.
Kto rusza pierwszy w szachach?
Białe zawsze ruszają pierwsze. Potem gracze wykonują na zmianę po jednym ruchu.
Co się dzieje, gdy gracz nie może wykonać dozwolonego ruchu?
Jeśli król tego gracza jest szachowany, następuje mat i gracz przegrywa. Jeśli król nie jest szachowany, następuje pat i gra kończy się remisem.
Każda partia szachów, od pierwszej próby w domu po finał mistrzostw świata, jest rozgrywana według tych samych zasad.
